Voor de pers - dossiers

Aardtrillingen komen veel voor. Dagelijks registreert het KNMI gemiddeld vijf trillingen vanuit de hele wereld. Dit loopt uiteen van lichte trillingen tot aan echte aardbevingen. De lichte aardbevingen die in Nederland voorkomen hebben soms een natuurlijke oorsprong en soms worden ze veroorzaakt door andere factoren, bijvoorbeeld het winnen van aardgas. Dit noemen we ook wel geïnduceerde bevingen. Hier leest u wat geïnduceerde bevingen precies zijn, hoe ze tot stand komen en wat de eventuele gevolgen kunnen zijn.

Aardbevingen zijn het gevolg van schoksgewijze verschuivingen in de diepe ondergrond. Ze vinden plaats bij natuurlijke, bestaande breuken enkele kilometers onder het aardoppervlak. Deze breuken zijn in de geologische geschiedenis, vaak miljoenen jaren geleden, ontstaan door spanningen in de aarde. De spanningen die zich in de tijd opbouwen kunnen op deze diepte leiden tot beweging langs de breukzones. Soms gebeurt dit schoksgewijs en spreken we van een aardbeving of aardtrilling, maar vaak is de beweging heel geleidelijk en is er aan het aardoppervlak niets te merken.

In Nederland komen in verhouding tot andere landen niet veel aardbevingen voor. Het zuidoosten van Nederland is het meest gevoelig voor lichte aardbevingen met een natuurlijke oorsprong. Meestal zijn dat hele lichte bevingen, die weinig of geen schade aanrichten.

In het noorden van Nederland, waar zich veel aardgasvelden bevinden, worden soms lichte geïnduceerde bevingen geconstateerd.

Door gaswinning wordt de druk die aanwezig is in een gasveld minder. De spanningen in de ondergrond en op de breuken kunnen hierdoor veranderen. De gesteentelagen aan weerszijden van de breuk kunnen, soms met schokjes, langs elkaar schuiven, wat een lichte beving tot gevolg kan hebben. Dergelijke lichte bevingen doen zich af en toe bij sommige gasvelden voor.

In Noord-Nederland is sinds 1986, toen de eerste lichte beving werd geregistreerd, de meetapparatuur op verschillende locaties behoorlijk uitgebreid. In het gebied Groningen-Drenthe en rond Alkmaar kunnen nu van alle waargenomen bevingen de diepte en de plaats van de beving worden bepaald. Deze plek heet het hypocentrum.

Daarnaast wordt de kracht van de beving bepaald, die een maat is voor de omvang van het gebied met mogelijk schade. Het epicentrum is de plaats van de beving aan de aardoppervlakte.

De sterkte van een aardbeving wordt ook wel ‘magnitude’ genoemd. Dit wordt meestal aangegeven met een getal op de Schaal van Richter.

Lichte bevingen veroorzaakt door gaswinning zullen over het algemeen niet of nauwelijks schade opleveren. De schade die in het verleden op sommige locaties is opgetreden, betrof met name beschadiging van pleisterwerk of kleine scheuren in huizen. Meestal kan de schade op relatief eenvoudige wijze worden hersteld. Er is een toegankelijke schaderegeling opgesteld voor alle schade die het gevolg is
van een lichte aardbeving die veroorzaakt is door gaswinning.

Het KNMI heeft berekend dat lichte aardbevingen die in Nederland kunnen voorkomen door gaswinning, een maximale sterkte kunnen hebben van 3,9 op de Schaal van Richter. Bij deze berekening is gebruik gemaakt van alle in Noord-Nederland geregistreerde bevingen uit het verleden.

In februari 2009 had het KNMI in totaal 500 lichte aardbevingen in Noord-Nederland geregistreerd waarvan er 11 zwaarder waren dan een magnitude van 3,0 en waarvan er zo’n 70 een magnitude hadden tussen 2,0 en 3,0. Het effect van zo’n beving met een magnitude van 2,0 is te vergelijken met zwaar vrachtverkeer dat langs een huis rijdt. Ramen en deuren rammelen en het trilt in huis. Als de kracht van beving kleiner is dan een magnitude van 2,0 dan wordt het meestal niet gevoeld door mensen. De zwaarste geïnduceerde aardbevingen die zich ooit in Nederland hebben voorgedaan, hadden een sterkte van 3,5 op de Schaal van Richter. (Alkmaar op 9 september 2001 en Middelstum bij Groningen op 8 augustus 2006).

Meer informatie vindt u in de NAM-flyer “Aardbevingen door Gaswinning” in de Bibliotheek of op de KNMI-website.