Inhoud | Terug naar boven
Aardgas+'De Wolden'
Meer aardgas uit kleine velden
Historie
De overheid heeft begin jaren zeventig jaren besloten dat met voorrang het aardgas uit kleinere velden moet worden gewonnen. Zo wordt het grote Groningen-veld - de grote buffer - gespaard. Dit wordt het kleine-veldenbeleid genoemd. Het De Wijk-gasveld is één van deze kleine velden en bevindt zich aan de noordkant van de Hoogeveensche Vaart. Dit veld levert sinds 1954 een aandeel in de aardgasproductie van Nederland. Het aardgas is honderden miljoenen jaren geleden ontstaan en zit in de poriën van een dikke zandsteenlaag, op 500 tot 1.500 meter diepte. Tot op heden is uit het De Wijk-gasveld 14,5 miljard m3 aardgas gewonnen.
Extra aardgas
Normaal gesproken komt aardgas, als dit gewonnen wordt, door de natuurlijke druk in een gasveld vanzelf naar boven. Hoe meer aardgas uit het gasveld gehaald is, hoe lager de druk in het veld wordt en hoe moeilijker het aardgas naar boven komt. Tot er op een gegeven moment nagenoeg helemaal geen aardgas meer wordt geproduceerd. Dan spreken we van een ‘leeg’ veld. Vaak blijft er echter nog ongeveer 10% aardgas in het veld achter, dat niet meer economisch te winnen is.
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (NAM) heeft nieuwe technieken ontwikkeld waarmee ook het resterende aardgas uit deze kleine gasvelden, waarvan het gasveld De Wijk (tussen Echten en Koekange) ook deel uitmaakt, te winnen. De NAM gaat met behulp van stikstof het resterende aardgas uit het De Wijk-gasveld te produceren. De levensduur van dit gasveld zal hierdoor met ongeveer tien tot vijftien jaar worden verlengd. Extra aardgas uit dit veld - naar schatting twee miljard kuub - betekent omgerekend energie voor alle Drentse huishoudens gedurende zes jaar.
Montagefoto aan de rechterkant: Stikstof, groene bolletjes, verspreidt zich door het gesteente en duwt het aardgas als het ware uit de poriën van het zandsteen.
Aanwezigheid en gebruik van stikstof
Stikstof is een natuurlijk gas, zonder schadelijke gevolgen of risico’s voor mensen, bodem of milieu. In de lucht zit stikstof. 78% van de lucht die we inademen bestaat uit stikstof. Het aardgas dat we thuis gebruiken bevat ongeveer 14% stikstof. Gasunie voegt deze stikstof toe om het aardgas gebruiksklaar te maken voor huishoudelijke toepassingen. Het gebruiksklaar maken gebeurt boven de grond. Als de NAM stikstof zal gaan gebruiken, hoeft er bovengronds door Gasunie minder aan toegevoegd te worden. Elders in de wereld wordt stikstof al jaren toegepast in de olie-industrie voor de winning van extra olie. Het gaat in de energiewereld om ‘proven technology’, een gangbare technologie.
Overzicht stikstofinjectie in het kort
Voor een grote versie van bijgaande infographic over stikstofinjectie bekijk de pdf . (PDF, 2501 KB) - opent in een nieuw venster
Engelse versie stikstofinjectie infographic. (PDF, 4860 KB) - opent in een nieuw venster
Luchtscheidingsinstallatie (LSI)
We kunnen met stikstof méér aardgas uit kleine velden halen. Om de stikstof te kunnen produceren moet een luchtscheidingsinstallatie geplaatst worden (5). De installatie scheidt de lucht in stikstof en zuurstof. Nadat de stikstof uit de lucht is gescheiden wordt deze op de luchtscheidingsinstallatie gecomprimeerd naar de gewenste transport- en injectiedruk. De installatie wordt naast de huidige NAM-locatie De Wijk-20, nabij de Hoogeveensche Vaart gebouwd. Het hoogste punt van de LSI is circa 20 meter, de breedte van de kolom vier meter. De overige onderdelen van de installatie zijn lager. De locatie wordt omgeven door een bomenrij. In Nederland staan al tientallen van deze installaties. Gasunie heeft bijvoorbeeld installaties in het Friese Kootstertille en het Overijsselse Ommen.
Foto aan de rechterkant: Montagefoto luchtscheidingsinstallatie
Extra putten en leidingen
Om dit project te realiseren moeten extra putten geboord worden. Veelal op bestaande NAM-locaties. Het zal gaan om in totaal zo’n zeventien boringen, die met een kleine boorinstallatie uitgevoerd zullen worden [6]. Deze boringen nemen per put ongeveer twee weken in beslag. Na de boring wordt een installatie geplaatst, waarmee de stikstof zal worden geïnjecteerd dan wel het aardgas zal worden geproduceerd. Zo’n unit heeft ongeveer de grootte van een zeecontainer [7]. Naar verwachting wordt het aantal NAM-locaties uitgebreid van zeven naar tien. Tevens wordt een luchtscheidingsinstallatie naast een bestaande locatie geplaatst.
Behalve dat er extra putten zullen worden geboord, zal een paar kilometer ondergrondse leidingen worden gelegd om de stikstof naar de putten te vervoeren. Eveneens wordt van een aantal al bestaande pijpleidingen de functie veranderd (functieverandering bestaande aardgastransportleiding naar stikstofleiding).
Foto aan de rechterkant: Tijdelijke installatie voor boorwerkzaamheden
Effect op de bodem
Bodemdaling vindt in ons land al vele eeuwen plaats. Het wordt enerzijds veroorzaakt door natuurlijke processen zoals het inklinken van klei- en veenlagen door het gewicht van de lagen erboven. Anderzijds kan het een gevolg zijn van menselijk handelen, bijvoorbeeld door het verlagen van de grondwaterstand, inpoldering of het winnen van delfstoffen zoals olie, aardgas en zout.
Als de NAM in de regio Echten/Koekange tien tot vijftien jaar langer aardgas kan winnen zal dat meer bodemdaling tot gevolg hebben. Bodemdaling vindt geleidelijk plaats en heeft het kenmerk van een platte schaal. De bestaande winning leidt tot circa tien centimeter bodemdaling in een platte schaal met een doorsnede van acht kilometer. De extra daling tot 2030 als gevolg van deze extra gaswinning is naar verwachting maximaal tien centimeter in het midden. De ervaring wijst uit dat dit geen schadelijke gevolgen voor natuur of gebouwen zal veroorzaken. Bodemdaling wordt regelmatig en nauwkeurig gemeten. Dit gebied is niet gevoelig voor aardtrillingen. Er worden daarom geen trillingen verwacht.
Foto aan de rechterkant: Compacte unit voor gaswinning