Ook aardgaswinning kan dus bodemdaling veroorzaken. Of er bodemdaling optreedt en zo ja hoeveel is afhankelijk van veel factoren en per gasveld verschillend. In het winningsplan, dit is maatwerk, wordt per gasveld uitvoerig beschreven wat de verwachtte effecten zijn. Vervolgens wordt er gemeten wat de daadwerkelijke daling is. Bij de meeste kleine gasvelden is de bodemdaling gering en heeft dit nauwelijks effect op de natuur en brengt de daling geen schade toe aan gebouwen. Voor de gaswinning onder de waddenzee zijn speciale afspraken gemaakt over de bodemdaling en het monitoren daarvan (zie speciale pagina over wadden), dit heeft te maken met het unieke flora & fauna in de Waddenzee en de natuurlijke dynamiek van het Waddensysteem 5. Ook voor gaswinning uit het Groningen gasveld zijn specifieke afspraken gemaakt, dit heeft te maken met de omvang en unieke kenmerken van het Groningen-gasveld. Bodemdaling in Groningen heeft invloed op de waterhuishouding en daarom zijn hiervoor specifieke maatregelen genomen en afspraken gemaakt met waterschappen en autoriteiten. Onderzoek naar bodemdaling en de effecten ervan wordt voortdurend uitgevoerd. Hieronder wordt verder ingezoomd op bodemdaling als gevolg van gaswinning uit het Groningen-gasveld.

Druk in de grond

Aardgas in Groningen-gasveld zit opgesloten in een poreuze zandsteenlaag op ongeveer 3 kilometer diepte. De druk in deze laag is zeer hoog. Door gaswinning neemt de druk in de aardlaag af. Bij de start van de productie in 1963 bedroeg de druk diep in de ondergrond van het Groningen-gasveld ongeveer 350 bar. Dit is op 3 kilometer diepte heel normaal, maar om u een idee te geven: deze druk is zo’n 150 maal hoger dan de druk in een autoband.

Drukdaling leidt tot compactie

Na 50 jaar gaswinning is de druk in de ondergrond van het Groningen-gasveld gezakt van 350 naar 105 bar. Deze drukmetingen kunt u vinden op Feiten & Cijfers. De druk zal naar verwachting nog verder dalen. Als het gasveld leeg is, zal de druk waarschijnlijk 11 bar zijn. Deze drukdaling zorgt ervoor dat de zandsteenlaag onder het gewicht van de bovenliggende aardlagen ineengedrukt wordt. Dit noemen we compactie. Verschillen in druk, poreusheid en de dikte van de zandsteenlaag bepalen de hoeveelheid compactie. Compactie veroorzaakt bodemdaling aan de oppervlakte. Daarnaast kan compactie aardbevingen veroorzaken.

Compactie leidt tot bodemdaling
Door daling lijkt de bodem op een schotel

Compactie leidt tot bodemdaling

Compactie veroorzaakt bodemdaling aan de oppervlakte. Hoe meer compactie, hoe groter de bodemdaling. In een groot deel van de provincie Groningen daalt de bodem als gevolg van gaswinning. De bodem daalt zeer langzaam en gelijkmatig over een groot oppervlak. NAM verricht regelmatig metingen om de bodemdaling te bepalen.

De afgelopen jaren voltrok zich een langzame, schotelvormige bodemdaling boven het Groningen-gasveld. Op het diepste punt van de schotel is de bodem nu 30 centimeter lager dan bij de start van de gasproductie in Groningen. Dit diepste punt ligt in de gemeente Loppersum.

Bekijk infographic

Aardbevingen door compactie

Door het samendrukken van het reservoirgesteente, neemt ook de spanning in de ondergrond toe. Die spanning (elastische energie) kan zich op een gegeven moment ontladen. Soms gaat dat schoksgewijs. Dat gebeurt als gesteenten verschuiven langs natuurlijke breuken. Dit zijn aardbevingen. Lange tijd waren er geen aardbevingen in Groningen. Dat komt doordat bodemdaling met vertraging optreedt. Er zit tijd tussen het moment van gasproductie en de aardbevingen. Die tijd is niet exact te voorspellen.

Onderzoek naar aardbevingen

NAM deed in 2013 onderzoek naar de kracht van aardbevingen. Dit onderzoek toont een verband aan tussen het gebied in Groningen met de grootste compactie en het gebied met de meeste en zwaarste bevingen. Ook maakt het onderzoek duidelijk dat de kracht van aardbevingen toeneemt als er meer compactie plaatsvindt.

Commissie Bodemdaling

De provincie Groningen, de Rijksoverheid en NAM hebben in 1984 met elkaar afspraken gemaakt om zo goed mogelijk met bodemdaling om te gaan. Daarvoor is de Commissie Bodemdaling ingesteld. Deze commissie stelt vast welke maatregelen noodzakelijk zijn om schade door bodemdaling te voorkomen of te compenseren.

Effecten op het grondwaterpeil

Bodemdaling kan effecten hebben op natuur en milieu. Zo zorgt bodemdaling voor stijging van het grondwaterpeil. De verhoogde waterstand heeft effect op de waterhuishouding in de provincie, op het natuurbeheer van de regio en op de agrarische productie. Waterschappen houden het verhoogde grondwaterpeil in de gaten. Ze nemen waar nodig maatregelen om nadelige effecten te beperken of te voorkomen. Denk hierbij aan het bouwen van nieuwe gemalen en sluizen en het aanpassen van bruggen en dijken. Deze maatregelen worden betaald door NAM, voor zover ze het gevolg zijn van bodemdaling door gaswinning. De Commissie Bodemdaling regelt de afhandeling hiervan.

Meer over Veiligheid en milieu

Wellicht ook interessant

Aardbevingen

Een aardbeving is een trilling of schokkende beweging van de aardkorst. In ons land zijn er heel soms natuurlijke aardbevingen. Maar ook gaswinning kan bevingen veroorzaken.